Social Icons

facebook rss feed email

Featured Posts

Karnali Bridge chisapani” width=

Karnali Bridge

The junction which connects beautiful farwest with remaining Nepal. This river(Karnali) is the Longest River of Nepal.

khaptad National park” width=

Khaptad Patan

Sangrila in earth, beautiful place in Bajura, Bajhang, Achham and Doti districts of Beautiful farwest of Nepal.

Dodhara chadani Jholunge Pul” width=

Mahakali suspension bridge(Dodhara-Chadani Jholunge Pul)

Bridge over Mahakali river, which connects 2 VDCs of Nepal (Dodhara and Chadani VDC) across Mahakali with whole Nepal, Length is 1496.5m.

suklafata wildlife reserve” width=

Shuklaphanta Wildlife Reserve of Nepal

Best known and most accessible Wildlife Reserve having large Swamp Deer Herds of Asia, and is invariable associated with the Royal Bengal Tiger and the great One-horned Rhinoceros both endangered species.

“tharus

Tharu Culture

Performing their own cultural dance.Tharus are the indigenous ethnic group who live in the Terai with a concentrated population in the middle and west of the country.

Airport in Dewal Bajhang farwestern Nepal” width=

Bajhang Airport(BJH)

Domestic Airport in Dewal Bajhang, farwestern Nepal.

bhuwa natch “ width=

Bhua naach

One of the cultural dance of Far West, Nepal. Which is started after victory of war in Western part of Nepal during unification of country. Which is mainly performed in Bajura,Bajhang & Achham.

Hope I catch enough fish for my family” width=

Hope I catch enough fish for my family

Old Tharu man fishing in a old canal.

A local porter from Far western region nepal” width=

A Porter in his way.

Life is hard but they enjoy it on their way. A local porter from Far western region, Nepal.

Boys playing cricket near Himalayas in Darchula.Winner will get yarshagumba from loser” width=

Crazy for Cricket.

Boys playing cricket near Himalayas in Darchula.Winner will get yarshagumba from loser.

Rana Tharu  singing hori song” width=

Never forget own Culture.

Rana Tharu women in their traditional attire singing hori song. Most of Rana Tharus are lives in southern part of Kanchanpur District.

Seti River farwest nepal”  width=

West Seti River.

Nowadays West Seti River is famous because of West Seti Hydroelectric Project(750 MW).

Shree Satyavadi Higher Secondary School Bajhang”  width=

School is the Temple of Education.

One of the oldest School of Nepal, Shree Satyavadi Higher Secondary School, Bajhang.

Goddess Ugratara temple”  width=

Ugratara temple

Goddess Ugratara is the deity to whom the temple of Ugratara is dedicated.

पर्यटक कुरिरहेछन् सुदूरका लोभलाग्दा गन्तब्यहरु (Photos)

काठमाडौं भन्दा धेरै पर सूदुरपश्चिम अथवा सात नम्बर प्रदेश जहाँ पर्यटकीय सम्भावनाका धेरै ढोकाहरु छन्। राज्यले सुदूरलाई ‘सौतेनी’ व्यवहार गरेको कतिपय पर्यटन व्यवसायीहरुको आरोप छ। त्यस्तै लाग्छ त्यति सुन्दर ठाउँहरुमा पर्यटकहरु नदेखिँदा। नेपालको पर्यटन विकाशको लागि काम गर्ने नेपाल पर्यटन बोर्डले नै सुदूको पर्यटकीय गन्तब्यहरुको उचित प्रचार प्रसार नगरेको व्यवसायीको गुनासो छ। एक त काठमाडौंबाट टाढा, अर्कोतर्फ सडकसहितका पूर्वाधारको अभाव हुँदा ति सुन्दर ठाउँहरु पर्यटकविहीनजस्तै छन्। केही जोखिम मोलेर जान चाहनेका लागि पनि प्रचारप्रसार नहुँदा ति क्षेत्र पछाडि परेको नेपाल एसोसिएसन अफ टुर एण्ड ट्राभल्स अपरेटर्स (नाट्टो) का महासचिव अमर बहादुर शाही बताउँछन्। शाहीका अनुसार सुदूरपश्चिम जान आन्तरिक भन्दा बाह्य पर्यटकको चासो हुने भए पनि उनीहरुलाई सुदूरका पर्यटकीय स्थानहरुको ज्ञान नै छैन। जसका कारण काठमाडौंबाट सुदूरपश्चिम पठाउन गाह्रो हुने गरेको उनको भनाई छ।सुन्दर पर्यटकीय गन्तब्य मात्र होइन त्यहाँको संस्कृति समेत विशेष भएको हुँदा सबै ट्राभल एजेन्सीहरुले सुदूर पश्चिमलाई प्राथमिकता दिनु पर्ने उनको भनाई छ। नेपाल टुरिजम बोर्डका सिइओ दिपक जोशी भने विगतमा सुदूरलाई हेर्ने दृष्टिकोणमा आफूले परिवर्तन गरेको जिकिर गर्छन्।आठ/नौ महिनायता विभिन्न शिर्षकमा बजेट बिनियोजनदेखि पर्यटन ब्यवसायीहरुलाई तालिम दिने काम भइरहेको जोशीको भनाई छ। 


यी हुन् लोभलाग्दा सुदूर पश्चिमका पर्यटकीय गन्तव्य

दार्चुलाको अपी हिमाल

दार्चुला जिल्लामा प्राकृतिक स्रोत साधनको अतुलनीय सम्भावनाहरु छन्। आन्तरिक या बाह्य पर्यटकलाई लोभ्याउने हजारौँ दृश्यहरु छन्। यसमध्येको एक हो अपी हिमाल। दार्चुला जिल्लाको घुसा गाविसमा अवस्थित अपी हिमालको उचाइ समुन्द्र सहतबाट ७ हजार १ सय ३२ मिटर उचाइमा छ। सेतो हिउँ ओढेर निलो गगन छुन लालायित अपी पर्यटक पर्खिरहेको छ। 
अपी हिमालसँगैका सहायक हिमश्रृङ्खलाहरु पनि कम छैनन्। हरिया फाँटहरु, नदीनाला, झर्ना, हिउँ पग्लेर बनेका तालहरु अपी हिमालसँगैका हेर्नलायक ठाउँहरु छन्। अपीको विकासका लागि जुटेका तथा अपी पर्यटन विकास समितिका अध्यक्ष दिपकसिंह लोथ्याल। अपी हिमालसम्म पुग्ने बाटोको स्तोरोन्नति र प्रचार प्रसार गरिदिन समेत सम्वद्ध निकायलाई आग्रह गरे। 

डडेल्धुराको उग्रतारा 


सुदूर पश्चिमको डडेल्धुरा जिल्लाको अमरगढी नगरपालिकाअन्तर्गत पर्ने बागबजारबाट करिब पाँच किलोमिटर टाढा बैतडी राजमार्गको पश्चिमतिरको अग्लो विशाल, रमणीय स्थानमा अवस्थित उग्रतारा माता मन्दिर सुदूरकै सबैभन्दा ठूलो शक्तिपिठ भएको स्थानीको दाबी छ।जसले गर्दा उग्रतारा मन्दिर श्रदालूको आस्थाको केन्द्र बनेको छ। कात्तिक शुक्ल पुर्णिमाको ठूलो मेला समेत लाग्ने गर्दछ। प्यागोडा शैलीमा निर्माण भएको मन्दिरको सुन्दरता अझ चारैतिरबाट शिरशिर भएर आउने हावाले थप आनन्दित बनाएको छ।धार्मिक एवं पर्यटकीय दृश्यले मनमहोक मानिने उग्रतारा मन्दिर सुदूरलाई धार्मिक पर्यटकीय भित्र्याउने पहिलो गन्तब्य हुने स्थानीयबासीको भनाई छ। आफूहरु विभिन्न पर्चा पम्पलेट बनाएर प्रचार प्रसार गरिरहेको उग्रतारा मन्दिर क्षेत्र विकास समितिका अध्यक्ष तेजबहादुर साँकीको भनाई छ। 

कैलालीको टिकापुर पार्क 


सुदूर पश्चिमको कैलाली जिल्लाको टिकापुर नगरपालिका दक्षिण पुर्वमा अवस्थित टिकापुर पार्क नेपालकै ठूलो पार्क मध्येको एक हो। राजा महेन्द्रका पालाका स्थापना भएको सो पार्क करिब नौ बिघा जग्गामा बनेको छ। पार्कलाई बृहत उद्यान नामले समेत चिनिने गरेको छ।
पार्कको भित्री भाग दुई तीन समूहमा बाँडिएको छ। शान्त विश्राम स्थल,  आकर्षक पानीका फोहराहरु, विभिन्न प्रजातिका फूलहरुले भित्री वातावरण मनमोहक राखिएको टिकापुर नगरपालिका प्रमुख बलराम शर्माको भनाई छ। आजभोलि भारतको लखनउबाट समेत विभिन्न प्रजातिका गुलावका फूलहरु ल्याएर पार्कभित्र लगाउने कार्य भइरहेको शर्माले बताए।
पार्कभित्र विभिन्न प्रजातिका बोटबिरुवा समेत भएकाले विभिन्न जिल्लाका विद्यार्थी समेत शैक्षिक भ्रमणको लागि आउने गरेका छन्। पार्कबाहिर नजिकै भएर कञ्चन कर्णाली नदी आफ्नै वेगमा बगिरहेको हुन्छ।
कर्णालीमा र्याफटिङ गरेर विश्रामको लागि समेत कतिपय पार्क आउने गरेको उनको भनाई छ। पार्क घुम्ने मौसम नै कात्तिक मंसिर हुने गरेको नगरपालिकाले जनाएको छ।

कञ्चनपुरको दोधारा चाँदनी झोलुङ्गे पुल 


दोधारा चाँदनी झोलुङ्गे पुल नेपालकै सबै भन्दा लामो झोलुङ्गे पुल हो। कञ्चपुर जिल्लास्थित महाकाली नदीमा अवस्थित पुलको लम्बाई १ हजार ४ सय ५२ मिटर रहेको छ। नेपालकै इन्जिनियरले निर्माण गरेको पुलले महाकाली पारिका दोधारा र चाँदनी गाविसलाई जोडेको छ।
यो पुलको फोटो खिच्न र महाकाली नदीमा पौडी खेल्न पर्यटक उत्साहित हुने गरेका छन्। विभिन्न विद्यालबाट पुल अवलोकन गराउन शैक्षिक भ्रमण समेत हुने गरेको स्थानीय डिल्लीराज पन्तले बताए। अर्को पर्यटकको आकर्षक केन्द्र शुक्लाफाँटा बन्यजन्तु आरक्षण समेत कञ्चनपुर जिल्लामै रहेको छ।  

सुदूरको संस्कृति 


सुदूरको आफ्नै संस्कृति छ । आफ्नै पहिचान छ। पाहुनालाई देवतासरह मान्ने संस्कार छ । विभिन्न जाजातिको बसोबास रहे पनि सबैलाई उत्तिकै सम्मान गर्ने बानी छ। तराईका थारु, पहाडका बाहुन क्षत्रीको आफ्नै कलासंस्कृति छ।
यहि कला र सँस्कृति सुदूरको अर्को महत्वपूर्ण पर्यटक भित्र्याउने आधार हो। यति मात्र होइन सुदूरका अन्य पर्यटकीय गन्तब्य र सम्भावको खोजी गर्न राज्य पछि हट्नु हुँदैन। भएका पर्यटकीय गन्तव्यमा पर्यटकको अभाव खड्किँदा पनि यी क्षेत्रको अपमान गरेसरह हुने पर्यटन व्यवसायी बताउँछन्। 

(साभार: सेतोपाटी डिजिटल पत्रिकाबाट कृष्णसिंह लोथ्यालको सामग्री)

Read more..

Weekend trip to Dadeldhura

Dadeldhura is a four hour bus or mini-van drive away from Dhangadhi and lays picturesque in the middle hills of Farwest Nepal. It is still hard to find information on the internet – but this should not hold you back to discover this inspiring place in the hilly area of Far west Nepal!

The town in the middle hills of Far west Nepal is not very big, colorful houses in every size spread over an area of hills in an elevation of about 1,300 meters. That means: fresh and clean air to breathe and clear your mind. Once you arrive at the bus park during the day, the first breathtaking view over the Western Himalayas will let you forget about the winding and adventurous bus drive. A number of hotels and guest houses await you with clean and comfortable rooms, delicious Nepali food as well as warm and welcoming smiles. 

You will be drawn into the calm mountain life once you make your way out of your hotel in the morning. Try to get up before sunrise and catch a spot on one of the many roof terraces. When the sun rises in the east and the white Himalayan giants get more and more visible in the north, this is the moment to just breathe and be. Let the sunshine right inside your smile…
With a small backpack, carrying water and some snacks, you are all set for a reviving hike – for example down to Ajaymerukot, a “mystical place” as even the locals call it. From the very top and south end of Dadeldhura, you find a large and flat plateau where the trek starts into the valley to the north. Natural beauty will surround you for the next hours, starting in a high pine forest merging into a broadleaf and verdant vegetation and finally into golden brown banking. Crossing the suspension bridge down in the valley will let your heart beat higher and lead you to the small settlement Ajaymerukot – or to further hikes in the surrounding hills.

(all photos and article source: farwestnepal.org)
Read more..

अगाडी बढ्दै अत्तरिया

माओवादी सशस्त्र द्वन्द्वमा धेरै विस्थापित भए, तिनै विस्थापितको ओइरो लाग्दा अत्तरियाचाँहि विस्तारित भयो । भारत र चीन दुवैतिरको व्यापारिक मार्गमा पर्ने र सुदूरपश्चिम पहाडको प्रवेशद्वार भएकाले अत्तरिया सानोतिनो बजार त उहिलेदेखि थियो । तर, २०६० को दशकमा यसको विस्तार द्रुत गतिमा भयो ।
अत्तरिया चोक,कैलाली 
बसाइसराइका कारण दुई दशकअघि दर्जनजति पक्की घर देखिने अत्तरियामा अहिले पाँच सयभन्दा बढी पक्की घर ठडिएका छन् । व्यापारिक प्रयोजनका ठूलाठूला घर ठडिएका छन, ठडिने क्रम जारी छ । पूर्वपश्चिम राजमार्गले अत्तरियालाई पहिलोचोटी फस्टाउने मौका दियो । पहाडका मान्छेलाई राजमार्गमा यात्रा गर्न पुग्नुपर्ने जक्सन अत्तरिया भयो ।
कैलाली भन्सारबाट भित्रिने सामान पहाडी भागमा ढुवानी गर्ने मार्गमा पर्छ, अत्तरिया । ६० को दशकमा उत्तरतिर जाने भीमदत्त राजमार्ग बनेपछि अत्तरियाको वृद्धि ह्वात्तै भयो । भीमदत्त राजमार्गले बैतडी, डँडेल्धुरा, दार्चुला, डोटी, अछाम, बजाङ र बाजुराको प्रवेशद्वार अत्तरियालाई बनायो ।
यसपछि व्यापारिक मार्गमा परे पनि धनगढीको छाया“मा परेको अत्तरियाले गति पायो । माओवादी द्वन्द्वका कारण पहाडमा थातथलो छाड्नेका लागि आकर्षक ठाउँ अत्तरियानै बन्यो । सेना र सशस्त्र प्रहरीको बाहिनीका कारण अत्तरिया सुरक्षित ठानियो । सेना र सशस्त्र प्रहरीका क्षेत्रीय कार्यालयका साथै ट्राफिक प्रहरीको क्षेत्रीय प्रहरी कार्यालय स्थापना हुँदा अत्तरियाको बजार थप चम्कियो ।
२०६८ सालको जनगणनाअनुसार जनसंख्या वृद्धिदरमा काठमाडौंपछि दोस्रो स्थानमा कैलाली थियो । कैलाली जिल्लाको जनसंख्या झण्डै आठ लाख थियो । बसाइसराइ गर्नेका कारण सुदूरपश्चिममै जग्गाको कारोबार बढी छ र जग्गा महँगिएको छ अत्तरियामा । प्रदेश-७ को राजधानी अत्तरिया हुने सम्भावना/हल्लाले पनि अत्तरियामा घरजग्गा कारोबार बढाएको छ ।
जनसंख्या वृद्धिसँगै व्यापापारिक गतिविधिका साथै शिक्षा, स्वास्थ्य र पूर्वाधारमा फड्को मार्ने क्रम चलिरहेको छ । निजी क्षेत्रले लगानी गरेका गुणस्तरीय स्कुल/कलेज छन् । नजिकै (१४ किलोमिटर दुरी) धनगढीमा तीनवटा तारे होटेल सञ्चालनमा छन् । अत्तरियामा तारे होटेल नभए पनि सुविधासम्पन्न होटेल पर्याप्त छन् । पहाडतिर लाग्नपर्ने कतिपय यात्रु गर्मीको बेला धनगढीभन्दा थोरै सितल हुने भएकाले अत्तरियामा रात बिताउन खोज्छन् ।
सरकारी लगानीको रोजिन टर्पन्टाइन उद्योग अहिले निजी क्षेत्रले सञ्चालन गरिरहेको छ । सुदूरपश्चिम पहाडका लागि अत्यावश्यक वस्तु आपूर्ति गर्ने बजार भएकाले अत्तरियामा खाद्यान्न, लत्ताकपडालगायतका व्यापार बढी चम्किएको छ । खाद्य उद्योगमा लगानी गर्ने क्रम बढेको छ । क्षेत्रीय सहरी विकास आयोजना र सहिद दशरथ चन्द स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानको निर्माण सम्पन्न भएपछि अत्तरियाले थप उचाइ पाउनेछ ।

क्षेत्रीय सहरी विकास आयोजना

एडीबीले कैलालीको धनगढी उपमहानगरपालिका, अत्तरिया नगरपालिका, कञ्चनपुरको भीमदत्त नगरपालिका र झलारी पीपलाडी नगरपालिकामा एकै साथ सहरी विकास आयोजना लागू गर्ने सम्झौता गरेको छ । एडीबीले लगानी गर्ने दुई अर्ब सडक, ढल निकास, भवन, खेलमैदान र अरु अत्यावश्यक पूर्वाधारमा खर्च हुनेछ ।
कम्तीमा ३० मिटर चौडा कालोपत्रे सडक, नगरमा पानी नरोकिने गरी ठूलाठूला ढल निकास, नगरपालिका सहितका ‘मल्टी स्टोरी' भवन र सडकमा हरियालीसहित झिलिमिली सोलार सडक बत्तीको समृद्ध सहर परिकल्पना गरिएको छ । क्षेत्रीय सहरी विकास आयोजनाका कन्सल्टेन्टका लागि सहरी विकास तथा भवन डिभिजन कार्यालय धनगढीमा कार्यालय खोलिसकिएको छ । प्राविधिक कन्सलटेन्टले अबको एक वर्षभित्रमा योजना बनाउने र निर्माण काम गरिने बताइएको छ ।

शहिद दशरथ चन्द स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान

अत्तरिया नगरपालिकाको भविष्य तय गर्ने अर्को आधार सहिद दसरथ चन्द स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान (मेडिकल कलेज) हो । साविकको पाँच विकास क्षेत्र भएका बेला सुदूरपश्चिममा मात्रै मेडिकल कलेज थिएन । बाबुराम भट्टराई नेतृत्वकै सरकारका पालामा (२०६४ साल) सुदूरपश्चिममा मेडिकल कलेज स्थापना गर्ने घोषणा भए पनि कामले गति लिन सकेको थिएन । तर, यसपालि प्रतिष्ठानका लागि ५५ करोड रकम विनियोजन गरिएको छ ।
सहिद संघारी सामुदायिक बनको झन्डै ८८ बिघा जग्गाको भोगाधिकार मेडिकल कलेजले पाइसकेको छ, अहिले रुख कटानीको काम भइरहेको छ । अब निर्माण कार्यले गति पाउने आश गरिएको छ । मेडिकल कलेजका कार्यकारी निर्देशक यज्ञराज पुजाराले, सार्वजनिक खरिद नियमावलीमा संशोधनको मस्यौदा पारित हुने बित्तिकै निर्माण सुरु भैहाल्ने बताए ।
‘हामीले, खरिद ऐन संशोधनपछि, नियमावली संशोधन पर्खिरहेका छौं', उनी भन्छन, ‘यसपालि प्रशासनिक भवन र कलेज भवनको टेन्डर गर्ने तयारी छ ।' ‘गेटामा मेडिकल कलेज बने अत्तरियाको विकासले ठूलो फड्को मार्नेछ', कैलाली उद्योग वाणिज्य संघका पूर्वमहासचिव मोहनराज शर्माले भने, ‘व्यापारिक हब' मानिएको अत्तरिया सुदूरपश्चिमको स्वास्थ्यका लागि केन्द्र बन्नेछ ।'

देवभूमिको प्रवेश मार्ग

नेपालमा चतराधामपछि अत्तरिया नजिकैको गोदावरी धाममा पहिलो पटक २०७२ को माघमा महाकुम्भ लागेको थियो । वेदको मानसखण्डमा अष्ट गोदावरीमध्ये ६ वटा नेपालमै रहेको तथ्य उल्लेख छ । धार्मिक पर्यटनको सम्भावना बोकेको सुदूरपश्चिममा भगवतीका सात अवतार, बैतडीको त्रिपुरासुन्दरी, निङ्लासैनी, डिलासैनी र मेलौली, बाजुराको बडिमालिका, डँडेल्धुराको उग्रतारा, डोटीको शैलेश्वरी जाने मार्ग पनि अत्तरिया हो ।
अझ देशका चार धाममध्ये अछामको बैद्यनाथ धाम, डँडेधुराको परशुराम क्षेत्रको पनि प्रवेश मार्ग अत्तरिया हो । त्यसैले यसलाई देवभूमिको प्रवेशमार्ग पनि भनिएको गोदावरी कुम्भ मूल आयोजक समितिको संयोजक पदमराज जोशीले बताए । बैतडीको देवलहाटमा पाण्डवले वनबास गएका बेला बनाएका पञ्चदेवल छन् । यो क्षेत्र शिवपार्वतीको तपोमूमि पनि भनिन्छ ।
कैलाश मानसरोवर पनि बझाङपारीको हिमालमा पर्ने भएकाले सेती कर्णाली र गोदावरीको मुहान कैलाश पर्वत भएको मान्यताले पनि यसलाई देवभूमि मानिएको हो । गोदावरी पितृ मोक्षका लागि पनि तिर्थस्थल रहेको वेदहरूमा उल्लेख भएकाले, यस वर्षदेखि त्यहाँ पितृको श्राद्ध गर्ने पनि बढेका छन् ।
सोह्र श्राद्धका बेला दैनिक दुई/ढाई सयले पितृको श्राद्ध गोदावरीमा गरेकाले अत्तरियाको विकासले फड्को मारिरहेको छ । गोदावरी अत्तरिया चोकदेखि तीन किलोमिटर उत्तर चुरेको फेदमा पर्छ ।

महानगरपालिकाको सम्भावना

धनगढी उपमहानगरपालिका र अत्तरिया नगरपालिका जोडिएका छन् । धनगढी उपमहानगरपालिकामा पूर्वका दुई गाविस उर्मा र फुलबारी जोडेर उपमहानगरपालिका बनाइएको हो । दुवैमा एडीबीको क्षेत्रीय सहरी विकास कार्यक्रम लागू भएपछि यी दुवै मिलाएर महानगरपालिकाको अवधारणा पनि बहसमा आउन थालेको छ ।
यदि भविष्यमा अत्तरिया र धनगढी जोडिएर महानगरपालिका बन्यो भने अझ अत्तरियाको महत्व बढ्नेछ । धनगढी भारतको सीमासँग जोडिएको हुनाले, पूर्वाधार विकासको रेखा उत्तरतिर अथवा अत्तरियातिर बढ्नु स्वभाविक हो । नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघका केन्द्रीय सदस्य गोपाल हमालले भने, ‘दुवैलाई मिलाएर महानगरपालिका बनाए अत्तरियाको महत्व अझ बढनेछ ।

(स्रोत: अन्नपूर्णपोष्ट बाट शिवराज भट्टको सामग्री)
Read more..

टीकापुर पार्क पर्यटकको गन्तव्यस्थल बन्दै

घुम्न जाने पर्यटकका लागि कैलालीको टीकापुरमा रहेको बृहत् उद्यान (टीकापुर पार्क) आकर्षक गन्तव्य बन्न थालेको छ ।

पार्क छेउमै रहेको कर्णाली नदीको कलकल बग्ने पानी, नदीको छालमा गरिने जलयात्रा (¥याफ्टिङ)को रोमाञ्च र पार्कमा फुलेका झन्डै ४२ प्रजातिका रङ्गी बिरङ्गी गुलाफका फूलले पर्यटकलाई आकर्षित गरेको हो ।

जिल्लाको पूर्वी क्षेत्रको टीकापुर बजार घुम्न जाने पर्यटकका लागि टीकापुर पार्क पहिलो रोजाइमा पर्ने गरेको छ । पर्यटकको गतिविधि बढेसँगै पार्कको यहाँको आम्दानीसमेत वृद्धि हुन थालेको छ ।

विगत दुई हप्ताभित्र मात्रै प्रवेश शुल्कबाफत झन्डै रु आठ लाख आम्दानी भएको पार्कका प्रमुख अर्जुन कुँवरले राससलाई बताउनुभयो । पार्कमा हरेक वर्ष कात्तिकदेखि जेठसम्म आन्तरिक र सार्क मुलुकका पर्यटक घुम्न आउने गर्छन् ।

तिहार पर्व सकिएसँगै यतिबेला देउसी भैलो खेलेर सङ्कलन भएको रकमबाट वनभोज खानेहरुको पार्कमा बढी घुइँचो लागेको छ । विसं २०२८मा स्थापना गरिएको यो पार्कको नौ बिगाहा क्षेत्रफलमा फलफूल र फूलको बगैँचा छ ।

टीकापुर बजारदेखि दक्षिणपूर्वी क्षेत्रमा रहेको यो पार्कमा तत्कालीन राजा महेन्द्रले एक महिना बसेर स्वास्थ्यलाभ गर्नुभएको थियो । पार्कमा महेन्द्र आरोग्य गृह, वीरेन्द्र विश्राम, वाटिकालगायतका संरचना छन् । रासस
Read more..

Limi valley Humla (Photo feature)

Limi Valley is located in Humla district of Karnali zone in Nepal at the altitude of 3660 m. We can reach Limi valley after 4 days trekking from Simkot. Landscape, climate and Tibetan lifestyle are main attraction of the valley. 



Limi valley includes 3 villages Halji- 82 households, Til-52 households and Jaang- 60 households. Halji monastry lies in halji village, which is more than 1000 years old. It takes almost 3 hours to reach one village to another. Hilsa and lapcha are the nearest international border between Nepal and China, which are almost 30 to 35 km far from the valley.

















(Credit: Bharat Bandhu Thapa, Onlinekhabar)
Read more..

धामीझाँक्री, हाम्रो समाज र हामी

हाम्रो समाजमा खास गरी सुदूरपश्चिममा प्रचलित धामीझाँक्री प्रथाले समाजमा पारेको असर बारे मैले महसुस गरेका केही कुराहरु बारे लेख्न गैरहेको छु । खास गरि बैतडी को सन्दर्भमा भन्नू पर्दा, बैतडीको सबै जसो मन्दिरमा एक एक जना धामी रहने प्रचलन रहेको छ । खास गरि धेरै पहिले जब औपचारिक संस्थाको रूपमा कुनै न कुनै देवताको नामले मन्दिरहरुको स्थापना भैसकेको थियो तेति बेला गाउँ ठाउँको सबै जसो पक्षमा आपसी छलफल गर्ने मञ्च नै मन्दिर रहेको थियो। आजभोलिको जस्तो गा वि स , समूह, सहकारी , उपभोक्ता समिति, आमा समूह, बि व्य स , जस्तो मान्छे एकठाँउमा भेटघाट गर्ने मन्दिर बाहेक अन्य कुनै निहु थिएन। 
महामल सिंह साँउद 

मन्दिरमा स्थानीय बुद्धिजीवी पुजारीको रूपमा, एक जना भण्डारण तथा कोष हेर्ने भंडर्या, गाउँ समाजको अगुवा एक जना मुखिया लाई मन्दिर को मुख्य ब्यक्ति को रुपमा मुखिया को पद सिर्जना गरिएको अवस्था होला । कहिलेकाही मन्दिर सम्बन्धि तथा गाउँ ठाउँका साना तिना समस्या तथा वादविवाद , झैझगडा छिनोफानो गर्न अप्ठ्यारो पर्दा धर्म कचहरीको रूपमा रहेको मन्दिर सित संबंधित व्यक्तिहरुको सहयोग पनि लिने अवस्था आएको हुन सक्छ गाउँको मुखिया बा लाई। समस्या बल्झिदा अथवा समस्याले जटिल रुप लिदा मुखिया लगायत , भण्डारे, पंडा आदि मिलेर एउटा नयां पद सिर्जना गरिएको होला “धामी” को पद। मन्दिर समितिको प्रबक्ताको रूपमा , उनिहरुले गरेको निर्णय सुनाउने पद , देउताको तर्फबाट बोल्ने पद भनेर सर्वसाधारणमा परिचय गराइएको , एउटा राम्रो सभ्य शिष्ट ब्यक्ति, बास्तब मै देउता को जस्तो बोली वचन र व्यबहार भएको ब्यक्ति, राम्रो सुझबुझ भएको न्यायाधीशको भुमिका निभाउन सक्ने ब्यक्ति , जसको बारेमा देउता नै बोल्ने त्यो ब्यक्तिमा र उसले भनेको सबैले मान्नुपर्छ भन्ने प्रचारप्रसार गरियो सर्वसाधारण मानिसहरुमा , यसरी धामी भन्ने महत्वपुर्ण पदको जन्म हुन गयो।
सुरु सुरुमा त समाजको निकै योग्य ब्यक्ति लाई धामी छान्ने चलन रह्यो होला। पंडा, भण्डारे, मुखिया मिलेर धामी छनोट गर्ने गरेको अवस्था थियो। मुखिया को छोरा मुखिया हुने, पंडाको छोरा पंडा हुने चलन रहे सरह धामीको छोरा नै धामी हुने अवस्था आएको होला पछि गएर। सुरु सुरुमा त धामिले मन्दिरको अन्य कर्मचारी हरुको सरसल्लाह र मुखियाको अधीनमा रहि काम गर्नुपर्ने अवस्था थियो, उ मन्दिरको प्रवक्ताको रुपमा निर्णय गर्नु भन्दा पनि निर्णय लागू गराउन प्रभाबकारी होस भनेर देउता नै बोलेको जस्तो अभिनय गरेर सर्वसाधारण माझ प्रस्तुत हुने परिपाटी थियो तर हाल आएर निर्वाचित ब्यक्तिले गाउँसमाजको मुख्य ब्यक्तिको स्थान लिन पुगेको र गाउँ समाजमा मुखियाको पद कम्जोर हुँदै गएकोमा गाउँको मुखियाको पद मन्दिर सम्म मात्रै सिमित रहन गै कुनै कुनै ठाउँका मन्दिरमा धामी शक्तिशाली बन्न पुगेको देखिन्छ । धामिको पद सिर्जना हुनुको कारणबाट मुखिया, पन्डा आदि नै अनभिज्ञ रहन गएको कारण , धामीमा साच्चिकै देउता आउँछ र धामी काम्दा देउता बोल्छ भन्ने अन्धविश्वास सर्वसाधारणमा कायम हुन गएको देखिन्छ । यहि अनभिज्ञताको फाइदा उठाउदै यतिबेलाको धामीहरु आफुमा देउता आउने, काम्ने बेला आफू नबोलेर देउता बोलेको, आफू देउता आउने मान्छे भएकोले आफू लाई गत बिगतका सबैको बाजे परबाजे को समयको कुरा जान्ने, उसले भनेको कुरा सबैले मान्नु पर्ने, नत्र देउता रिसाउने, देउता रिसाएमा संबंधित मान्छे तथा परिवारको कुभलो हुने, अनेकौ दुख कष्ट आई पर्ने भनेर समाजमा दर त्रासको वातावरण फैलाउन धामी सफल भएको र आफ्नो ब्यक्तिगत स्वार्थ पूरा गर्न सफल भएको देखिन्छ । धामिमा देउता आउने वा काम्ने भन्दा पनि निजले सो को अभिनय गरेर सर्वसाधारणलाई ठग्दै आफ्नो प्रभुत्व र प्रभाव कायम राख्न सफल भएको देखिन्छ । शिक्षाको क्षेत्रमा पछि परेकोले सचेतनाको कमि, अन्धविश्वास, रुढीबादिता को भरपुर फाइदा उठाउदै धामीले सर्वसाधारणलाई देउताको नाउमा लुटि रहेको अवस्था गाउँ घरतिर र सहरमा समेत कहिँ कहिँ देख्न पाइन्छ ।
म रहेको ठाउँ शर्माली बैतडीको सन्दर्भमा भन्ने हो भने स्थानीय स्तरमा धामी पदको साह्रै दुरुपयोग भएको देखिन्छ । यसरी लुटिने तथा ठगिने हरुमा सबैजसो समुदायका मानिसहरू परे पनि बढिजसो दलित समुदाय बढी ठगिने गरेको देखिन्छ । बाजे बराजु ( पित्री) को भाकलको निहु पारेर एउटा गाउँको सबैजसो घरधुरीबाट उक्त समुदायको धामिले एउटा धरबाट रु एक लाख चौबीस हजार, अन्य केही परिवारहरुबाट प्रति परिवार रु चौसट्ठी हजार का दरले र बाकी घरपरिवारबाट रु रु ३,५००/- सम्म देउताको नाममा संकलन गरि शर्मालिको एउटा दलित परिवार बाट स्थानीय धामिले जरिवाना स्वरुप उठाएर लाखौं को रकम गायब गरेको अवस्था छ। सचेतना को अभावमा र धामी रिसाए देउता रिसाउछ र देउता रिसाए त सबै थोक समाप्त हुन्छ भन्ने बिश्वास बोकेको समुदाय त्यो लाखौं को रकम कहाँ गयो भनेर धामी समक्ष र अरु ठाउँमा समेत पश्न उठाउन सक्ने अवस्था छैनन । धामिले देउताको नाउमा पैसा उठाएर सो पैसा दुरुपयोग गरेको, ब्यक्तिगत स्वार्थ पूरा गरेको महसुस हुंदाहुदै पनि सो सम्बन्धि कुरा गरे धामी रिसाउने र धामी रिसाए देउता रिसाउने अन्धविश्वासले कुरा सम्म गर्न समेत डराउने अवस्था देखिन्छ । 
धामीझाँक्री (प्रतीकात्मक तस्बिर)
तेस्तै एक जना अर्का धामी जस्ले एक जना दलित समुदायको मान्छे लाई पटक पटक कामेर तेरो पितृको भाकल छ, मेरो छोरा भयो भने तराजुमा तोलेर ( तुला तोलेर ) रुपैयाँ चढाउला भन्ने भन्ने छ भनेर गत वर्ष मात्रै सिक्का मा तोल्न नमानेर रु ६०,०००/- नगद लियर देउताको मा ठगेको घटाउन सर्वबिदितै छ । उक्त रकम देउतामै चढाउनु पर्ने भए सो रकम मन्दिरको कोषमा जम्मा हुनु पर्ने हो तर धामिले आफ्नो कोषमा जम्मा गरेको अवस्था छ ।
स्थानीय समुदाय यति सम्म रुढीबादी ग्रस्त छ तथा धामिको चङुलमा फसेको छ कि पितृको देउकी र गंगोत्रीको जल चढाउने भाकल छ भनेर धामीले देउताको नाउँमा ठगेको भरमा जल र देउकी मन्दिरमा चढाउन गाउका ४० परिवारले प्रती भारु ६,०००/- का दरले उठाएर झण्डै रु चार लाख खर्चेर देउतालाई गंगोत्रीको जल र देउकी चढाउन केटि नपाएको खण्डमा देउता ले सुनको देउकी को मुर्तीमा मानी हाल्छ भनेर सुनको मुर्ति बनाउन लाएर देउकि प्रथालाई निरंतरता दिएको अवस्था छ। यसरि मन्दिरमा सुन चांदी चढाउने परिपाटीले के कति नगदी जिन्सी जम्मा हुन पुग्यो भनेरभनेर शोधखोज गर्न खोज्ने चलन छैन। त्यसै गाउँ मा हाल सालै ग्रामीण जलस्रोत व्यवस्थापन परियोजना ले बनाएको खाने पानीको योजना मासिक रु १०/१५ मर्मत सम्भार तथा vmw खर्च तिर्न सक्दैनौ भनेर मर्मत सम्भार खर्च उठाउन नसक्द नभै नहुने वास्तविक जल धारामा आउन छोडेको छ । गंगोत्री को जललाई रु १०,०००/-सक्ने तर आफुले रात दिन पानी खाने खा पा योजनाको लागि १० रुपैया नसक्ने , यस्तो छ स्थिति गाउँ घरमा । यी त एक दुई उदाहरण मात्रै हुन। देउताको नाउमा यसरी असुलिएको सुन चादी र नगद्को कुनै अत्तोपत्तो छैन। यसै वर्ष मात्र मन्दिरमा चढाएका २ ओटा सोलार सिस्टम मन्दिर मा छैनन धामीको घरमा देखिन्छन् । सरसम्पती को लेखाजोखा राखिनु पर्यो, मन्दिर व्यबस्थापन समिति बनाउनु पर्यो भन्दा धामी र निजको मंडली मान्दैन । उनिहरु भन्छन देउताको सम्पत्तिको लेखाजोखा गर्न मिल्दैन र समिती गठन गर्न पनि मान्दैनन । स्थानीय जनताको सचेतनाको कमि, धामीले भनेको बिपरित गएमा धामी रिसाउछ्न र काम्न आउदैनन, धामिले काम्न आएन भने सर्वनाश हुन्छ भन्ने अन्धविश्वास र डर कायम छ सर्वसाधारण मा। स्थानीय गाउँ बिकास समिति, राजनैतिक दलहरु र प्रशासन कसैलाई चासो र चिन्ता छैन । सायद जिम्मेवार पक्ष पनि अन्धविश्वास बाट र धामिको डरत्रास बाट मुक्त हुन सकेको छैन। समस्या तथा लुटपाट महसुस गर्न नसकेको हो कि वास्ता नगरेको हो। जिम्मेवारी कसको ? जबाफदेही को ? ( सबै ठाउँहरुमा यस्तै छ / होला भन्न खोजेको होइन । स्थानीय स्तरमा देखा परेका असरहरुको आधारमा हो )

अन्तमा, यस लेखमाथि भानुदेव बडू सरको बिचार ''सवाल ती धामीको होइन, जो देवताका नाममा कष्टसाध्य कर्म पूरा गरि एक सनातन परंपरालाई निष्ठापुर्बक निरन्तरता दिइरहेकाछन । प्रश्न उनिहरुमाथि उठाइएकोछ जो देवताका नाममा काल्पनिक कथा बनाई मनोबैज्ञानिक त्रास फैलाएर आफनो स्वार्थ पूरा गरिरहेकाछन । यस्ता कथित चर्तिकला अन्यत्र पनि होलान । बाजुराको एउटा दुर्गम गाउँमा यसै सन्दर्भको लोकगीत सुनेको थिए । शेयर गरि हालौ:- माइलो मुक्ख्या, जेठो धामी, कान्सो छ हेराउन्या । एकै घर तीन पगडी, गौं गर्खा घुमाउन्या ।। अरु दृष्टिकोण बिचार आआफनो ...''
Read more..

घोडाघोडी तालको छेउमा उभिँदा

मेरो देश प्राकृतिक सम्पदाको देश। तराई, पहाड र हिमालयको देश। हिमनदी र ताल तलैयाको देश। रारा र तिलिचोको गर्भमा स्वर्गको वास छ। फेवाको सौन्दर्य विश्व प्रसिद्ध छ। जैविक विविधताको देश। सांस्कृतिक सम्पदाको देश। सौन्दर्यको उत्कृष्ट वरदान मानिसका लागि मात्रै पर्यटकीय गन्तव्य रहेनछ। पशुपन्छीका लागि पनि उत्तिकै आकर्षक र मोहनीको केन्द्र बनेको छ मेरो देश। यही २०७३ वैशाख ८ गते बिहान ६ बजेतिर धनगढी बजारबाट निस्कें। अत्तरियाबाट गाडी पूर्व मोडियो। कर्णाली पुगेर बिसाउने उतै बिहानको खाजा खाने र कोहलपुर खाना खाने योजना छ। 

गाडी करिब ५३ किलो मिटरको दूरी पूरा गरेर घोडाघोडी नगरपालिका पुग्यौं। घोडाघोडी तालको छेउ पुगेपछि गाडी रोकियो। म हतारमा गाडीबाट झरें। र, तालको डिलमा उभिएँ। त्यसको चारैतिर आँखा लगाएँ। घोडाघोडी तालको यो भव्यतासित अहिलेसम्म परिचित हुन नसकेकोमा मनमनै लज्जा बोध भयो। जेनेभा तालको फन्को मारेर रमाएँ। बर्माको राजधानी नापिताओस्थित होटल परिसरको तालको किनारमा साँझ बिहान एक हप्तासम्म बसेर ढुंगा फालेँ। तरङ्ग र छाल हेरेर उतै टोलाएको केही समय मात्रै भएको छ। समुद्री किनारमा रहेको श्रीलंकाको एक प्रसिद्ध पाँचतारे होटल लाटिभियाको बार्दलीबाट घन्टौंसम्म किनारको पत्थरमाथि समुद्री छाल ठोकिएको हेरेर उतै हराएको थिएँ। बेलायततिर बरालिँदा डायनाको दरबार वरपरका तालमा विभिन्न प्रजातिका जलहाँस शयर गरेको देख्दा मन विछट्टै रमाएको बिर्सन सक्दिनँ। राराको किनारमा एक रात जागाराम बसें। तर आजसम्म घोडाघोडी तालबारे केही जानकारी न हुनु र त्यसको फेरो मारेर आनन्द लिने अवसर नहुनु दु:खको विषय हो। मेरो छिपछिपे जानकारीभित्र भव्य तालको अवलोकन परेनछ। ताल अवलकोन गर्दै थिएँ। एक जना सेतो कमिज कालो पाइन्ट नेपाली टोपी लगाएको मझौला कदको मानिस झ्याप्पै अगाडि आएर परिचित मित्रले झंै नमस्कार गरे। बाजुरातिर गुजारा नचलेर भनौं बसाइसराइ गरेर यतै झरेका दीपेन्द्र शाही सामाजिक अगुवा रहेछन्। घोडाघोडी तालबारे उनले जानेसम्मको विवरण सुनाए। कैलालीको सुखड क्षेत्रमा अवस्थित स्वच्छ पानीको घोडाघोडी तालको क्षेत्रफल १३८ हेक्टर रहेछ। दुईदेखि चार मिटरसम्म गहिराइ रहेको घोडाघोडी तालको वरपर यसका १९ दिदीबहिनी ताल फैलिएका रहेछन्। पूर्व–पश्चिम राजमार्गमा पर्ने धनगढी बजारदेखि करिब ५३ किलोमिटर पूर्वमा पर्ने यो ताल कैलालीको घोडाघोडी नगरपालिका र रामशिखरझाला गाविसको सिमानामा अवस्थित छ। १९ वटा तालतलैयाले ओगटेको क्षेत्रफल २४८ हेक्टरसमेत यस क्षेत्रको कुल क्षेत्रफल २५६३ हेक्टर रहेछ। 
१९ वटा तालहरूमध्ये नखरोड ताल ७० हेक्टरमा फैलेको र चराहरूको सुरक्षित वासस्थान रहेको भनिन्छ। त्यसबाहेक घोडाघोडी तालको वरपर पूर्वीआर्जुवा, आर्जुवा वैसवा, बूढी नखरोड, खर्कटुवा, छिडटुवा, टेडी प्रशिवा, सुनपोखरी, रामफल, टेकनवासमेतका १९ ताल छरिएका छन्। त्यस क्षत्रको रैथाने जाति थारू भाषामा तिनको नामकरण भएको देखिन्छ। घोडाघोडी ताल सफा पानीको ताल हो। यी सबै ताल संरक्षित वन क्षेत्रभित्र पर्दछन्। 
घोडाघोडी ताल क्षेत्र विसं २०६० साउन २८ गते (१३ अगस्त २००३) रामसार महासन्धिअन्तर्गत संकेत नं. १३१४ मा सूचीकृत भएको रहेछ। भौगोलिक, आर्थिक, सामाजिक, पर्यावरणीय हिसाबले अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण जलभण्डार मानिनेरहेछ यसलाई। जैविक विविधताको हिसाबले अत्यन्तै समृद्ध तालमध्ये एक रहेछ यो। त्यसैले यस तालले अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा अत्यन्तै ठूलो महत्त्व राखेको छ। 
घोडाघोडी ताल तालहरूको माला हो। एउटापछि अर्को तालैतालले बनेको संरक्षित क्षेत्र विभिन्न प्रजातिका चराचुरुंगीको सुरक्षित शान्त अनुकूल बासस्थान रहेछ। हरि हाँस, रैथाने हाँस र धेरै प्रजातिका पाहुना पन्छीहरू तालको आनन्द लिन आउँछन्। साइबेरियादेखि आएका पर्यटक चराहरू सिमसार चर्छन्। १९ तालमा पालोपालो पौडी खेलेर आनन्द लिन्छन्। स्थानीय पन्छीसित मैत्री सम्बन्ध कायम गर्छन्। संरक्षित वन क्षेत्रमा ढुक्कसित शयर गर्छन् रमाउँछन्। उतै ओथारो बस्छन्। नयाँ सन्तानसहित आ–आफ्नै देश फर्किन्छन्।
  पशुपन्छीहरू दौत्य सम्बन्ध कायम गर्न सिपालु छन्। प्रेम, मित्रता र सद्भाव साट्छन्। अर्को साल फर्किने वाचा गर्छन् र फर्किन्छन्। जन्मथलो सबैलाई प्यारो हुन्छ। चराहरू आफ्नो पुख्र्यौली भुल्न नसकेर फर्किन्छन्। आफ्नै देशमा रमाउँछन्। अर्को वर्ष फेरि अतिथि बनेर आउँछन्। आतिथ्य सत्कारका लागि नेपाली हावा, पानी, माटो र मेरो प्रकृति संसारमा सर्वोच्च स्थानमा छ। विनम्रता यसको विशेषता हो। रैथाने पन्छीले आतिथ्य र सहृदयता प्रदर्शन गर्न नसकेको भए दुनियाँबाट यहाँ आएर रमाउन सम्भव हुने थिएन होला। विश्वका बहुमूल्य जडीबुटी, इतिहासमा संकटग्रस्त अवस्थामा रहेका दुर्लभ वनस्पति र चराहरूका प्रजाति संरक्षित क्षेत्रमा रहेका छन्। त्यस्तै रैथाने प्रजातिका दर्जनौं माछाहरू, दुर्लभ रातो टाउके कछुवा र दुर्लभ गोहीको प्रजननस्थल बनेको रहेछ घोडाघोडी ताल। ताल र सिममसार क्षेत्र वरपर अतिलोपोन्मुख मानिने जंगली धानसमेत पाइन्छ। ३१ प्रजातिका माछा, १४८ प्रजातिका चराहरू, ३२ प्रजातिका पुतलीहरू, ११ प्रजातिका गोहीहरू, ७ प्रजाति घ्रसिने जन्तुहरू, ४५० भन्दा बढी प्रजातिका वनस्पति रहेको अहिलेसम्मको अनुसन्धानले बताउँछ। संसारको दुर्लभ र अन्यत्र उतै नभेटिने हरियो टाउके माछा, रातो टाउको भएको कछुवा, तीनधर्के बाघ, पाटेबाघ, विशेष जातिको चितुवा, जंगली धान र स्वच्छ पानीको ताल यसको विशेषता हो। संसारमै निकै बहुमूल्य मानिने सतीसाल, साल, खयर साजको जंगल यसको विशेषता हो।  जैविक अनुसन्धानको महत्त्वपूर्ण प्रयोगशाला हो घोडाघोडी ताल। हाम्रो राष्ट्रको गौरव र ठूलो विश्वविद्यालय हो यो अध्येताका लागि। यसको अन्तर्राष्ट्रिय महत्त्व छ। यति ठूलो वैभवमा राज्यको ध्यान नपुगेको देख्दा रुन मन लाग्छ। ‘कौडीमा पनि मिल्किन्छ भिल्लका देशमा मणि’ भनेको यही होला। यो संसारकै समृद्ध जैविक संरक्षण क्षेत्र हो। नेपालको दुर्लभ सूचीमा परेको घडियाल गोहीको संरक्षणका लागि तालको मध्यभागतिर गोही प्रजनन केन्द्र निर्माण गरिएको रहेछ। त्यस्तै हिउँदमा आउने फिरन्ते चरा र स्थानीय चराचरुंगीको प्रजनन केन्द्रका लागि तालको छेउछाउ जंगलतिर चरा प्रजनन केन्द्र बनाएर राम्रो काम भएको रहेछ। यहाँको मनोरम क्षेत्रको अवलोकन गरेर मन निकै रमायो। मेरो देशको सम्पदा मेरो देशको वैभव देखेर म मनमनै भावुक भएँ। हामी स्रोत साधनका धनी, तनका धनी, मनका धनी, संस्कृति र सम्पदाका धनी भएर पनि किन गरिबी देखाउँछौं अरूका अगाडि। स्रोत साधनको परिचालन सम्पन्नताको पहिचान हो। कस्तुरीको वासना हामीभित्रै छ। तर हामी कस्तुरीको खोजमा अरूको गुलाम बन्दै छौं। 
यस क्षेत्रको धरतीपुत्र थारूले संरक्षण गरेको घोडाघोडी ताल क्षेत्रले त्यो जातिको विश्वास र भावनासँग अभिन्न सम्बन्ध राख्छ। प्रत्येक वर्ष मंसिर महिनाको विवाहपञ्चमीका दिन यस क्षेत्रका चौधरी (थारू जाति) ले तालको छेउमा रहेको घोडाघोडी देवताको पूजा गर्ने गर्दछन्। तालको दक्षिण किनार राजमार्ग छेउमा रहेको घोडाघोडी बाबाको मन्दिरमा परेवा, हाँस, बंगुर, कुखुरा आदिको बली दिएर पूजाअर्चना गरिन्छ। थारू जातिको ल्वाङ्गी पूजा, मोहत्याल पूजा गरेर बाबाको आशीर्वाद थाप्छन्। शिवरात्रि, माघेसंक्रान्ति, कृष्ण जन्माष्टमीका दिन पनि मेला भर्ने प्रचलन रहेएको बताइन्छ। नयाँ बाली थन्काएपछि यो चाड धुमधामसित मनाएर परम्परा धानेका छन् थारू जातिले। आदिवासी थारू जाति धरतीपुत्र, प्रकृतिको रक्षक र परम मित्र हो। यसको प्रकृतिसित जीवित सम्बन्ध छ। प्रकृतिमाथि अतिक्रमण र आक्रमण गर्ने जातिले प्रकृतिको पुजारी थारू जातिलाई विस्थापित गर्दै लगेको छ। अर्को धार्मिक महत्त्वको सीताकुण्ड ताल क्षेत्र नजिकै छ। घोडाघोडी तालको महत्त्वपूर्ण जलस्रोतको भण्डार भनेर सीताकुण्डलाई मानिन्छ। आसपासका ससाना खोलाखोल्सी र तालभित्रको आफ्नै जरुवा र वर्षातको पानी यस जलभण्डारको महत्त्वपूर्ण स्रोत हो। हिउँदमा गाउँलेको खानेपानी समस्या हल गर्न तालबाट पानी छाडिनेरहेछ। मानिस प्रकृतिको सन्तान हो। आफ्नो सन्तानको बचाउका लागि प्रकृति यसै तत्पर छ। घोडाघोडी तालको काखमा आश्रित जनताको तिर्खा मेट्न ताल रसाएको छ। तालको वरपर जंगलमा बहुमूल्य जडीबुटी पाइन्छ। प्रकृतिका पुजारी थारू जाति तिनै सञ्जीवनीको भरमा रोगको उपचार गर्छन्। यो जातिको आफ्नै जीवनशैली छ। भाषा, धर्म, संस्कृति र परम्पराको मौलिकता यसको विशेषता हो। मौतुहवा, थालुफाटा गाउँमा अहिले होमस्टे बनेको सुन्दा खुसी लाग्यो। माघी थारू जातिको महत्त्वपूर्ण चाड हो। यसलाई धुमधामसित मनाइन्छ। माघी गाउँ पनि तालको आसपासमै पर्ने र घोडाघोडी क्षेत्र अवलोकन गर्न आउने अभ्यागतलाई थारू खाना, खाजा र सांस्कृतिक नाचले स्वागत गर्ने चलनको सुरुवात भएको रहेछ। घोडाघोडी तालमा मौसमअनुसार जातजातका कमलका फूलहरूले ढपक्कै ढाकेको हुन्छ। सिमसार क्षेत्र तालको छेउछाउ जंगलमा सयौं जातका फूलहरूको वासनाले ताल वरपरको परिवेश बाह्रै काल मगमगाएको हुन्छ। मौसमअनुसार चराचुरुंगीको सुमधुर कलरव र नादमा प्रकृति झुलेको छ। नजिकैको पीपलको डालीमा बसेर कोइलीले कुहुकुहु गर्दै अभ्यागतको आगमनको स्वागत र परिचयको विनय गरेको छ। आज मैले मेरो परिचय दिन लजाएको छु। ढिलो गरी यस क्षेत्रमा पुगेकोमा मनमनै क्षमायाचना गर्दै छु। मेरो मनको वेदना बुझेर होला सायद कोइली भुर्र उडेर अलि पर आफ्नो राग अलापिरहेको छ। ऐतिहासिक महत्त्वको यस हय सरोवरले पौराणिक लोकोक्ति बोकेको छ। सत्ययुगको अन्ततिर उछौ श्रावा नामको पाइनदार घोडामाथि तेजस्वी भाइ रेवन्तक वैकुण्ठतिर आउँदै गरेको देखेर लक्ष्मी आसक्त भइछन्। विष्णु भगवान्ले त्यसलाई सहन गर्न नसकेर लक्ष्मीलाई ‘मृत्युलोकमा गएर घोडीको भेषमा विचरण गर्नू’ भन्दै श्राप दिएछन्। लक्ष्मी घोडीको रूप धारण गरी यही सरोवर वरपर विचरण गर्न थालिन्। केही समयपश्चात् विष्णु भगवान् लक्ष्मीलाई भेट्न घोडाको भेष धारण गरी आए। दुवै यही सरोवर वरपर विचरण गरेकाले थारू भाषामा घोडाघोडी ताल भएको किंवदन्ती शाहीले सुनाए।  घोडाघोडी ताल संरक्षण र त्यसको विकासका लागि स्थानीय जनताको सक्रियतामा घोडाघोडी क्षेत्र संरक्षण तथा जनजागरण मञ्च नेपालको गठन भएको रहेछ। दीपक शाही त्यसको अध्यक्ष रहेछन्। मञ्चको सक्रियतामा केही काम भएको देखिन्छ। यति ठूलो अन्तर्राष्ट्रिय महत्त्व बोकेको र रामसार महासन्धिअन्तर्गत सूचीकृत घोडाघोडी तालमा राज्यको नजर परेको देखिँदैन। सांस्कृतिक, धार्मिक र जैविक अध्ययनका हिसाबले यो अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण पर्यटकीय गन्तव्य हो। 
(कान्तिपुर दैनिकबाट दीनानाथ शर्माको सामग्री)
Read more..

गौरा: एक कोलाज

राजेन्द्र नाथ
 ती दिनहरुमा हाम्रो विद्यालयको पोसाक, खाकी रंगको पाइन्ट र आकासे सर्ट हुन्थ्यो । बर्षको एकपटक सिलाइन्थ्यो, त्यो पोसाक । गौराको बेलामा । नयाँ लुगा भनेकै, त्यही ।
गाउँको सिरानमा काटछाट गरेर मिलाए जस्तो एकनासे सल्लेरी बन थियो । त्यसका बीच–बीचमा केही सालका सुलुत्त परेका बोट । सल्लेरी वन नाघेपछि भिरालो डाडामा विद्यालय टाढै टल्कन्थ्यो, मालिकार्जुन प्राबि तेलीगाउँ । साता अघिनै बगाले हेड सरले फर्मान जारी गर्नुहुन्थ्यो, ‘विद्यालय खुलेपछि सबै जना नयाँ ड्रेसमा आउनु ।’ अरु बेला भए हेडसरको फर्मानले आतंकित तुल्याउथ्यो । तर, त्यो गौराको छुट्टीको ‘बिशेष घोषणा सभा’ भने सबैका लागि सुरुची र प्रितिकर थियो ।
पहिला–पहिला हजुरबा गौराको नयाँ लुगा र अन्य खान्कीको ब्यवस्था गर्न झुलाघाट पुग्नुहुन्थ्यो । दार्चुला र बैतडीको यो भारतीय सीमा बजार आउजाउमै दुई दिन लागथ्यो । त्यहाँका ‘सेटजी’ हरुकोमा बर्षौदेखिको कारोबार सम्बन्ध थियो । जाँदा घयूका ग्यालिन बोकेर जाने र आउदा झोलामा नयाँ लुगा र मिस्रि तथा नरिवल जस्ता खानेकुरा लिएर आउनुहुन्थ्यो, उहाँ । तिनै चल्तिमा पनि थिए, त्यो बेला ।
हजुरबा गएको भोलिपल्ट देखि हाम्रो नजर भने बाटामै हुन्थ्यो । बांगाबगडबाट चौलानी नदी पार गर्दै उकालो लागेपछि टाढैबाट ठम्याउथ्यौं, ‘उ हजुरबा आउनुभो ।’ एउटा बेग्लै खुसीको तरंग झङकृत हुन्थ्यो, शरिरै भरि । हजुरबा कडा स्वभावको । आफ्नो जवानीका धेरै बर्ष बम्बईमा बिताउनु भो । परिवार पाल्न त्यहाँका अनेक कम्पनी र गल्लीहरुमा चौकिदारी गर्नुभो । घर–घरायसी समस्याले अटेचेपछि फिर्नुभएको थियो ।
गाउँमा मात्र होइन, दार्चुलाको दुर्गम लेकम गर्खामै साह्ै मिहेनेती र कडा स्वभावको परिचय बनाएका हजुरबा संग एउटा बेत बासको लाठी थियो । झण्डै दुई फिटे बुट्टेदार त्यो लाठी अरु बेला घरको छानामा घुसारिएको हुन्थ्यो । तर, जब उहाँलाई लाग्थ्यो, यिनीहरुले पढेनन्, बिठ्याई गरे । अनि त्यही बेत बासको लाठी झिकेर स्याइए ..गर्दै तिघं्रामा हिर्काउनुहुन्थ्यो । बुट्टेदार सर्पजस्तो त्यो लाठी देख्दा हामी परै भाग्थ्यौ, त्यसले सर्पझै तर्साउथ्यो । त्यस्तो कडा मान्छे झुलाघाटबाट फर्केका दिनमा भने संसारकै सबैभन्दा बढी मायालु र महान लाग्नुहुन्थ्यो । लाडिएर उहाँसंग बस्न हानथाप हुन्थ्यो ।
बाल्यकाल बितेको त्यो दुर्गम गाउँबस्तीमा चाडपर्ब भनेकै गौरा थियो । दसैं र तिहारको हेक्का कहिल्यै भएन । त्यसलाई मनाउने उतिसारो चलन पनि थिएन । गाउँ छाडेपछि मात्रै ती पर्बबारे चाल पाएको हु । विद्यालयको अघोषित शैक्षिक सत्र पनि गौराबाटै सुरु हुन्थ्यो, पोशाक र नया कापी कलम किनेर ।
गाउँको पुछारमा एकजना दमै दाईको घर थियो । गाउलेले जग्गा ब्यवस्था गरेर उनलाई घर बनाउन सघाएका थिए । गाउ भरिका लुगा त्यही परिवारले सिउथ्यो । गौरा सुरुवात अघिनै हाते सिलाई मेसिन टाउकामा बोकेर त्यो परिवार हाम्रोमा उकालिन्थ्यो । केही दिन लगाएर सबै लुगा सिउथ्यो । अनि ‘खलो’ र केही नगद लिएर जान्थ्यो । नयाँ लुगाको बास्नै प्यारो लाग्ने । एकछिन छोडदैनथ्यौं, हामी । घेरेरै बस्थ्यो । मेसिनको खर खर आवाज असाध्यै मिठो लाग्थ्यो । सियोमा धागो हाल्ने र कहिलेकसो मेसिनको ह्याण्डिल चलाउन पाउदा अग्घौरै खुसी हुनेमा पर्थे म ।
गौराको दिन आमा सबेरै उठनुहुन्थ्यो । हतारपतार गोठमा भएको पशुबस्तुको मल बाहिर मिल्काउनुहुन्थ्यो । घरायसी धन्दा सकेर घास काट्न निस्कनुहुन्थो । गौराका लागि भनेर घर नजिकका बारीमा पहिल्यै देखि घास जोगाएर राखिएका हुन्थे । हलक्कै बढेको त्यो घास घर भित्रयाएपछि बर्तालु महिलासंगै आमा बिरुडा (पंच अनाज) लिएर मन्दिरतर्फ उक्लिनुहुन्थ्यो । नयाँ लुगा लगाएर म पछिपछि लाग्थे ।
जताततैका डाडाहरुमा दमाहा र झ्यालीका आवाज गुन्जिरहेका हुन्थे । महिलाहरु मन्दिरमा गौरादेबी (पार्वती) र भगवान शिवको स्तुती गाउदै बिशेष पूजनमा हुन्थे । पुरुषहरु देउडा भाकामा देबीदेवताका गाथा गाइरहेका हुन्थे, छुट्टै ठाउमा । पुरुषले धुमारी, ढुस्को, ठाडो खेल र देउडा खेल्थे । तिनमा महाभारत, रामायण सहित धामिर्क ग्रन्थमा आधारित कथाहरु भन्ने गरिन्छ । तर, अचेल ठाडो खेलमा बीरगाथा हराउँदै जान थालेका छन् । ती क्षण सम्झिदा, अहिलेपनि नोस्टालिज भइन्छ ।
बर्षको एकपटक आउने गौरा पर्व मनाउन परदेशीएकाहरु घर फिर्थे । गाउघरका मठमन्दिरमा गौरा पूजनसँगै देउडा भाका गुन्जायमान हुन्थे । गौरापर्बको रौनकले बेग्लै सांस्कृतिक तरंग ल्याउथ्यो । रोजगारीका लागि बाहिर रहेका युवाहरुको आगमनसँगै गाउँमा बेग्लै माहोल छाउथ्यो । उनीहरुको सानै बेग्लै । तिनले खुट्टामा जुत्ता लगाएका हुन्थे । कम्मर पेटी । हातमा टेपरेकर्डर र रेडियो झुण्डिएको हुन्थ्यो । अधिंकास युवा रोजगारीका लागि भारत जाने चलन थियो । ‘आइलभयू’ र ‘मैने प्यार किया’ अंकित रुमाल चट्ट घाटीमा बेरेका हुन्थे । कुरै पिच्छे ‘अच्छा’ थेगो लगाएर भारतीय सहर र आफ्ना ‘सेटजी’ का बारेमा गफिने त्यस्ता युवा गौराका आर्कषक मानिन्थे, तिनलाई पछयाउनेको हुल हुन्थ्यो, इष्र्या सहित ।
गौरीको प्रतिमासंगै पहेँलो कपडाले बेरिएको काठको पिर्कालाई शिवको प्रतिक मानेर राख्ने गरिन्छ । यस बेलामा दुबधागोलाई पूजाआजा गरी गौरीको प्रतिमा चढाउने गरिन्छ । गौराको ठूलो दिन अष्ठमीलाई अठेवाली भनिन्छ । निराहार वर्त बसेका महिलाहरु बिरुडाका भाँडा लिएर गौरा खलोमा गएर पार्वती र महेश्वरको मूर्तिलाई बिचमा पारी कान्छी औँला समाएर सगुन गाउँछन् ।
यसलाई अठेवाली भनिन्छ । महिलाहरुले आफ्ना पति र सन्तानको दीर्घायुको कामना गर्दै बिरुडाले पूजा गर्छन् । अठेवालीपछि गौरीको प्रतिमा राखिएको डालोलाई टाउकोमा राखेर नाच्ने गरिन्छ । गौरा नचाएको बेलामा अन्य महिलाहरुले सगुन गाएर अक्षता र फूलले पूजा गर्छन् । स्थानीय भाषामा गौरीको प्रतिमालाई लली घुमारा भनिन्छ । अठेवालीका दिन महिला र पुरुष छुट्टाछुट्टै गौरामा रमाउँछन् । पुरुषहरुले गौरा नचाउने स्थान नजिकै धुमारी, ढुस्को, देउडा खेल्ने गर्छन् ।
महिलाहरुले गौरालाई नचाएपछि साँझपख डालोभित्र राखिएका फलफूल तथा बिरुडालाई सफा कपडामा दुई जना पुरुषले आकाशमा फाल्ने गर्छन् । यसलाई फल फड्काउने भनिन्छ । ‘त्यो फल आकाशमा चुम्यो भने चिताएको मनोकाँक्षा पूरा हुने विश्वास गरिन्छ । त्यसलाई छोप्न हानथाप हुन्छ । अठेवालीका दिन पुरुषहरुले आफ्नो जनै समेत फेर्न गर्छन् भने वर्त बसेका महिलाहरुले नयाँ दुबधागो लगाउने गर्छन् ।
बिरुडा भिजाउनदेखि विसर्जनसम्मका दिन महिला पुरुष सबैका लागि उल्लासमय हुनथ्यो । यसमा धार्मिक र साँस्कृतिक दुबै महत्व छ । पछिल्ला वर्षमा देउडा खेल गौरामा मुख्य आकर्षण बनेको छ । सुदूरपश्चिममाझै गौरा भारतका कुमाउँ र गढवाल क्षेत्रमा पनि धुमधामसँग मनाइन्छ ।
जेष्ठता हेरेर घरका मान्यजन पालैपालो बिरुडाले सबै सदस्यहरुको टाउको पुज्छन । हजुरआमा ‘हिमालजस्तै अग्लो र दुबो जस्तै झ्यागिंनु’ भन्दै आर्शिबाद दिनुहुन्थ्यो । हजुरबा परदेशिएका छोरालाई बिरुडा पठाउन ‘रजिष्ट्रि पत्र’ को ब्यवस्था गर्नुहुन्थ्यो । त्यो पत्रको भित्रि पत्रमा बिरुडा राखेर अर्को दिन हुलाकी दाईको प्रतिक्षामा डाडाको पिपल चौतारीमा पुग्नुहुन्थ्यो ।
(साभार: कान्तिपुर/२०७२ भाद्र १९)
Read more..

बडिमालिका दर्शन यात्रा (Journey to Badimalika: Photo Feature)

सुदूरपश्चिम, नेपालकै एक प्रसिद्ध धार्मिकस्थल बडिमालिका, बाजुराको दर्शन निम्ति जानु भएका सुरेश चौधरीले खिचेका सात तस्बिर 'बडिमालिका दर्शन यात्रा (Journey to Badimalika: Photo Feature)
बाजुराको एक दृश्य 
बडिमालिका तर्फ हिंड्दै गर्दा 





Read more..

सुनकुडा, बझाङ्गका मनोरम दृश्यहरु (Sunkuda,Bajhang- Photo feature)

सेती अन्चल, बझाङ्ग जिल्लाको सुनकुडा गाउँ बिकास समिति र त्यस आसपासका मनोरम दृश्यहरुको सङ्ग्रह ! यी तस्विरहरु  कर्ण बोहरा र दिनेश स्याड़ाको फेसबुकबाट लिईएको हो !
 sunkuda

sunkuda, bajhang

Sunkuda, bajhang

Sunkuda, Bajhang

Sunkuda Health Post, Bajhang

Sunkuda, bajhang

Sunkuda

Bajhang

Read more..